Tavla nasıl oynanır?

Tavla tahtası ve pullar

Tavla tahtasında üçgen şeklinde 24 hane vardır. Hanelerin her biri 6'şar haneden oluşan dört bölgeye ayrılır; tahtanın ortasındaki çıkıntıya ise kırılan pulların konduğu yer olduğu için “bar” ya da kısaca orta denir.

Her oyuncunun kendi rengi olan 15 pulu vardır. Pullar iki oyuncu için ters yönlerde ilerler. Her oyuncu kendi bakış açısından haneleri 1'den 24'e kadar sayar: 1–6 arası haneler oyuncunun evi, 19–24 arası haneler ise rakibin evidir. Amaç, bütün pulları kendi evine getirip tahtadan toplamaktır.

Başlangıç dizilişi

Oyun başında her oyuncu 15 pulunu kendi bakış açısından şöyle dizer:

• 24. haneye (rakibin evinin en ucu) 2 pul
• 13. haneye 5 pul
• 8. haneye 3 pul
• 6. haneye (kendi evi) 5 pul

İki oyuncunun dizilişi birbirinin aynadaki görüntüsü gibidir. Doğru dizip dizmediğinizi kontrol etmenin kolay yolu: her oyuncunun toplam 15 pulu olmalı ve iki oyuncunun 5'li yığınları karşılıklı hanelerde durmalıdır.

Kim başlar?

Her oyuncu birer zar atar, büyük atan oyuna başlar. Türkiye'de yaygın olan kurala göre büyük atan oyuncu iki zarı yeniden atar ve ilk hamlesini bu zarla oynar. Uluslararası tavlada (backgammon) ise başlayan oyuncu, ilk atışta gelen iki zarı (kendi zarı ve rakibinin zarı) oynar; oynamadan önce hangisini kullanacağınızda anlaşın. Zarlar eşit gelirse yeniden atılır.

Zarınız kaybolduysa ya da çevrim içi oynuyorsanız zar at sayfasında iki zarı aynı anda atabilirsiniz.

Pullar nasıl ilerler?

Sırası gelen oyuncu iki zar atar ve zarlardaki sayılar kadar pul ilerletir. İki zar ayrı ayrı oynanır: 5-3 attıysanız bir pulu 5, başka bir pulu 3 hane ilerletebilir ya da aynı pulu önce 5 sonra 3 (veya önce 3 sonra 5) hane ilerletebilirsiniz.

Bir pul yalnızca boş haneye, kendi pullarınızın olduğu haneye ya da rakibin yalnızca tek pulunun bulunduğu haneye konabilir. Rakibin iki ya da daha fazla pulunun bulunduğu hane “kapı”dır ve oraya pul konamaz.

• Çift atınca: İki zar aynı gelirse (örneğin 4-4) o sayı dört kez oynanır.
• İki zarı da oynamak zorunludur: Kurallara uygun bir hamle varsa zarlar oynanmalıdır. Yalnızca bir zar oynanabiliyorsa o oynanır; ikisinden biri seçilebiliyorsa büyük olan oynanır.
• Hiç hamle yoksa: Oyuncu sırasını kaybeder ve zar rakibe geçer.

Pul kırmak ve kırık pulu oyuna sokmak

Rakibin tek pulunun bulunduğu haneye (açık pul) kendi pulunuzu koyarsanız rakibin pulunu “kırmış” olursunuz. Kırılan pul tahtanın ortasına (bara) konur.

Kırık pulu olan oyuncu, o pulu oyuna sokmadan başka hiçbir pulunu oynayamaz. Kırık pul, rakibin evinden oyuna girer: atılan zar, rakibin evinde boş, kendi pulunun olduğu ya da rakibin tek pulunun bulunduğu bir haneyi gösteriyorsa pul oraya girer. Zarın gösterdiği hane kapıysa pul giremez; iki zarla da giremiyorsa oyuncu sırasını kaybeder.

Pul toplama

Oyuncu 15 pulunun hepsini kendi evine (1–6. haneler) getirdiğinde pulları tahtadan toplamaya başlayabilir. Attığı zar, pulun bulunduğu haneyi gösteriyorsa o pul tahtadan çıkar: 4 atan oyuncu 4. hanedeki bir pulu toplar.

Zar, pulların bulunduğu en yüksek haneden büyükse en yüksek hanedeki pul toplanır. Örneğin bütün pullarınız 1–3. hanelerdeyken 6 atarsanız 3. hanedeki bir pulu toplarsınız. Zarı pul toplamak yerine ev içinde pul ilerletmek için de kullanabilirsiniz. Toplama sırasında pulunuz kırılırsa, o pul eve dönene kadar toplamaya devam edemezsiniz.

Kazanmak ve mars

Bütün pullarını ilk toplayan oyuncu eli kazanır ve 1 puan alır. Kaybeden oyuncu hiç pul toplayamamışsa “mars” olmuş sayılır ve kazanan 2 puan alır.

Tavla genellikle tek el değil, önceden belirlenen bir puana kadar oynanır; 5 puan yaygın bir hedeftir. Bir turnuva düzenliyorsanız eşleşmeleri turnuva oluşturucu ile hazırlayabilirsiniz.

Zar isimleri

Tavlada zarlar, Farsçadan gelen sayı adlarıyla söylenir: yek (1), dü (2), se (3), cihar (4), penç ya da beş (5), şeş (6). Büyük sayı önce söylenir: 6-5'e “şeş beş”, 6-4'e “şeş cihar”, 5-3'e “penç ü se” denir. Çiftlerin ise kendine özgü adları vardır:

• 1-1: Hep yek
• 2-2: Dubara
• 3-3: Dü se
• 4-4: Dört cihar
• 5-5: Dü beş
• 6-6: Dü şeş (düşeş)

“Şeş beş” ifadesi, oyunun kendisine verilen bir isim olarak da kullanılır.

Yeni başlayanlar için ipuçları

• Açık pul bırakmamaya çalışın: Tek başına kalan pullar rakibin kırması için kolay hedeftir.
• Kapı kurun: Özellikle kendi evinizde ve evinizin önünde yan yana kapılar kurmak rakibin pullarını sıkıştırır.
• 24. hanedeki pulları geç bırakmayın: Rakibin evinde kalan iki pulunuz, oyunun sonuna doğru kapanan kapılar yüzünden sıkışabilir.
• Rakibin kırık pulu varken evinizi kapatın: Evinizdeki altı haneyi de kapı yaparsanız rakip kırık pulunu sokamaz ve sürekli sıra kaybeder.
• Önde olduğunuzda kaçın, geride olduğunuzda savaşın: Pul toplama yarışında öndeyseniz pullarınızı hızlıca eve taşıyın; gerideyseniz rakibin pullarını kırmaya ve kapı kurmaya odaklanın.

Sık yapılan hatalar

• Kırık pul varken başka pul oynamak: Önce kırık pulun oyuna girmesi gerekir.
• Zarı bölmeyi unutmak: 6-1 atıldığında 7 hane tek hamle değildir; ara hanenin de uygun olması gerekir. 6'yı ya da 1'i oynayacağınız ara hane kapıysa o yol kullanılamaz.
• Bütün pullar eve gelmeden toplamaya başlamak: 15 pulun hepsi evde değilse pul toplanamaz.
• Çift atınca iki kez oynamak: 3-3 atıldığında 3 dört kez oynanır.